Notion Arkeoloji Projesi

Notion Arkeoloji Projesi

Notion, Türkiye’nin batı kıyısında, günümüz İzmir kentinin 50 km güneyinde yer alan bir Ion kentidir. Kent, antik dönemde önemli bir askeri liman olması yanında yakındaki Kolophon kenti ve Klaros Apollon kutsal alanındaki bilicilik merkezi ile olan güçlü ilişkileri ile de antik dönemin önemli merkezlerinden biridir. Notion’un tarihi hakkındaki antik yazılı bilgiler Hekataeos, Herodotos, Thukydides, Aristotelus, Polybius, Livius ve Pausanias gibi antik yazarların metinleri dışında Klaros buluntusu pek çok yazıtta da yer almaktadır. Ancak Notion’un arkeolojisi yakın geçmişe kadar irdelenmemiş bir şekilde kalmıştır.

Günümüzde korunmuş haliyle Notion 35 hektarlık (80 dönüm) alana yayılmış ve alçak sur duvarları ile çevrili ızgara planlı bir kenttir. Surlar içinde yer alan önemli binalar arasında Tiyatro, bir Bouleuterion (Meclis Binası), bir Agora (halk meydanı), bir Heroon (kahraman kültü binası) ve küçük bir Athena Tapınağı yer almaktadır. Söz konusu binaların tümü konut alanları ile çevrelenmiştir. Ege Denizi’ne bakan iki sırt üzerindeki izole konumu neticesinde tüm alan neredeyse hiç toprak altına gömülmeden korunmuştur. Sit alanı aynı zamanda modern mimari tarafından da etkilenmemiştir. Nihayetinde sıradışı bir şekilde ulaşılır olan yapısı – yüzlerce antik yapı duvarı yüzeyden bile okunabilmektedir – Notion’u, diğer pek çok antik kentin aksine, minik parçalardan ziyade, kentsel bir bütün olarak çalışmayı mümkün kılmaktadır.

2014-2018 yılları Notion’da Michigan ve Brown üniversiteleri altında gerçekleştirilmiş ileri düzey bir arkeolojik yüzey araştırmasına şahit olmuştur (https://sites.lsa.umich.edu/notionsurvey-turkish/). Kentin haritalanması ve mimari yapılarının belgelenmesi dışında söz konusu yüzey araştırması altında yoğun bir yüzey buluntusu toplama süreci de gerçekleştirilmiştir. Özellikle sonuncu aşama, kentin ”uzun Hellenistik Dönem” de denilen ve MÖ 3. yüzyıl ile 1. yüzyıl arasına yayılan tarihsel süreçte (aslında tarihsel olarak kısa bir süre) iskan edildiğini gösteren bulgular sağlamıştır. Mevcut kentin gelişim şekli – yeni surların inşaatı ve yeni bir kent planı – toplumun Büyük İskender’in fetihleri neticesinde ortaya çıkan fırsatlar ve tehlikelere karşı verdiği tepkileri adeta bünyesinde barındırmaktadır. Kentin nihai terk edilişi ise, Roma’nın emperyal yönetimi neticesinde yakınlardaki Ephesus’ta başgösteren hızlı gelişmenin bir sonucu olmalıdır. Notion’un arkeolojisi böylece hem Hellenistik Ionianın çalkantılı tarihine hem de yerel toplumların Roma hakimiyetine karşı verdiği farklı tepkilere kıymetli ve güçlü yeni kanıtlar sunmaktadır.

Michigan Üniversitesi 2022 yılında sit alanında, Türkiye’deki Sinop ve Adnan Menderes üniversitelerinden arkeologlar ile ortaklaşa yürütülecek, bir kazı projesi için gerekli izinleri almıştır. Bugüne kadar kazılar, kentin farklı kesimlerinde yer alan iki ev ile Agora’nın doğu tarafındaki Bouleuterion üzerine yoğunlaşmıştır. Bu çalışmaların güncel sonuçları şimdiden kentin tarihsel geçmişi hakkında önemli bulgular sunmuştur.

_________________________________________________________________